0 ile 1 Arasında Asal Mı? İktidarın ve Toplumsal Düzenin Matematiği Üzerine
Bir toplumda iktidarın, kurumların ve ideolojilerin işleyişini anlamaya çalışırken, bazen kavramlar arasında bir sayısal değer arayışına gireriz. Ancak, güç ilişkilerini çözümleme çabasında “asal sayılar” gibi net, keskin bir tanımlama bulmak zor olabilir. Bu yazının başlığını koyarken aklıma gelen de tam olarak bu; 0 ile 1 arasında bir asal sayı yoktur, peki ya toplumlar arasında güç ilişkileri? Kurumlar arasındaki meşruiyet, yurttaşlık ve demokrasi gibi kavramlar arasında bir “asal değer” arayışı, toplumsal düzenin tam olarak nasıl işlediğini sorgulamamıza yol açar. Bugün, hem teorik hem de güncel siyasal olaylar üzerinden güç, ideoloji ve katılım meselelerine odaklanarak, toplumsal yapıyı çözümleyeceğiz.
Meşruiyetin Temelleri ve Güç İlişkileri
Siyaset, yalnızca bir iktidar mücadelesi değil, aynı zamanda toplumsal bir meşruiyet arayışıdır. Meşruiyet, iktidarın toplum tarafından kabul edilmesi ve ona dair bir güven ilişkisi kurmasıdır. Bu, halkın yöneticilerinin veya devletin yönetim biçimlerinin haklı olduğuna inanmasını sağlar. Bir toplumda egemen olan ideolojiler bu meşruiyeti pekiştirir veya sorgular. Ancak meşruiyetin yalnızca bir yönü vardır: güç ilişkileri. İktidarın kabul edilmesi, bazen iktidarın dayatılması, bazen de gönüllü bir şekilde toplumsal düzenin içine yerleşmesidir.
Bu bağlamda, meşruiyetin özü şudur: “İktidar, yalnızca baskı değil, aynı zamanda kabul edilerek var olabilir.” Ancak bu kabul edişin, toplumun özgür iradesiyle mi yoksa ideolojik bir yapı tarafından mı şekillendirildiği, güç ilişkilerinin bir başka boyutudur. Demokrasi mi gerçek meşruiyeti getirir, yoksa otoriter yapılar mı halkın “iyi” olduğunu düşündüğü yöneticileri yaratır? Örneğin, son yıllarda dünya genelinde artan popülist hareketler, halkın özgür iradesiyle mi yoksa büyük bir manipülasyon ile mi şekillendirildi? Buradaki soru şudur: Meşruiyet, halkın özgür iradesinin ürünü müdür, yoksa ona dayatılan bir ideolojinin sonucu mudur?
Demokrasi ve İdeolojiler: Katılımın Gücü
Demokrasiyi yalnızca bir yönetim biçimi olarak tanımlamak yetersiz kalır. Demokrasi, esasen toplumsal katılımın bir aracıdır. Bu katılım, bireylerin iktidar kararlarına katılma, fikirlerini ifade etme ve değişim talep etme hakkına sahip olmalarını gerektirir. Ancak demokrasi, güç ilişkilerinin yalnızca eşitliği değil, aynı zamanda zenginlik ve kaynak dağılımını da belirler. Demokrasi, bazıları için bir güç kaynağı iken, diğerleri için bir yanılgıdır.
Buradaki önemli nokta, demokrasinin yalnızca formal bir seçimden ibaret olmamalarıdır. “Katılım” ve “yurttaşlık” kavramları arasında bir uçurum var mı? Demokratik toplumlarda, bireylerin yalnızca oy vererek değil, aynı zamanda toplumsal hayata katılım yoluyla, iktidarı kontrol etme ve değiştirme gücüne sahip oldukları öne sürülür. Ancak toplumsal katılım, halkın yalnızca seçimle sınırlı bir hakka sahip olduğu anlamına gelmez. Gerçek anlamda katılım, aynı zamanda bir toplumsal ideolojinin içine yerleşmiş olan kurumlar aracılığıyla etkin bir şekilde iktidara karşı durabilmeyi gerektirir.
İdeolojiler, bu katılım süreçlerini şekillendirir. İdeolojik sistemler, bireylerin ve grupların toplumda kendilerini ifade etme biçimlerini belirler. Bugün popülist akımlar, “halkın iradesi”ni savunarak toplumsal düzeni şekillendiriyor. Ancak bu irade, halkın gerçekten özgür iradesi midir yoksa toplumsal yapılar tarafından yönlendirilen bir kurgudan mı ibarettir?
Kurumlar: Güç ve Meşruiyet Arasındaki Deneysel Alan
Kurumlar, toplumsal yapıların temel yapı taşlarıdır. Demokrasi veya otoriter yönetim fark etmeksizin, tüm toplumlar kurumlar aracılığıyla şekillenir. Bu kurumlar, yalnızca iktidarı devralmakla kalmaz, aynı zamanda iktidarı haklı gösterme, meşruiyetini sağlama işlevi de görür. Bu bağlamda, kurumların rolü, toplumsal düzenin ne kadar adil olduğu ve yurttaşların bu düzende ne kadar etkin olduğu ile doğrudan ilişkilidir.
Örneğin, bir yargı kurumunun bağımsız olması, iktidarın denetimi için kritik bir öneme sahiptir. Ancak yargının bağımsız olup olmadığı, genellikle iktidarların ve iktidarlarını sürdüren ideolojilerin belirlediği bir mesele haline gelir. Türkiye örneğini ele alalım; son yıllarda yargı bağımsızlığı büyük bir tartışma konusu oldu. Peki, bu durum iktidarın meşruiyetini zedeler mi? Yoksa meşruiyet, halkın oylarıyla kazanılmış bir iktidarın her türlü kararını kabul etmekten mi ibarettir?
Günümüzde demokrasi ve kurumlar arasındaki gerilim, çoğu zaman toplumsal eşitsizliği pekiştiriyor. Zenginler ve güç sahipleri, bu kurumlar aracılığıyla toplumsal düzene egemen olurken, daha düşük sınıfların katılım hakkı genellikle kısıtlanmaktadır. Katılım, yalnızca ekonomik ve toplumsal eşitsizlikleri göz önünde bulundurduğumuzda anlamlı hale gelir. Gerçek bir demokrasi, yalnızca yasal haklar çerçevesinde değil, aynı zamanda toplumsal eşitlik ve adalet sağlandığında işler.
Güncel Siyasi Olaylar ve Karşılaştırmalı Örnekler
Son yıllarda dünya çapında pek çok örnek, güç ilişkilerinin nasıl dönüştüğünü ve demokratik yapının nasıl tehdit altında olduğunu gözler önüne serdi. ABD’deki 2020 başkanlık seçimleri, seçim güvenliği ve popülist söylemler üzerine yürütülen tartışmalar, demokrasinin ve katılımın ne kadar kırılgan olabileceğini gösterdi. Toplumsal güvenin sağlanması, yalnızca iktidarın demokratik yollarla seçilmesiyle değil, aynı zamanda seçimin her aşamasındaki şeffaflık ve katılımla ilgilidir.
Aynı şekilde, Avrupa’da sağcı hükümetlerin yükselmesi ve halk hareketlerinin güçlü bir şekilde etkisini hissettirmesi, demokrasinin ve katılımın sınırlarını yeniden şekillendiriyor. Bu bağlamda, güç ve iktidar arasında sürekli bir gerilim olduğu ve bu gerilimin toplumsal yapıları yeniden inşa ettiği söylenebilir.
Sonuç: Gücün, Katılımın ve Meşruiyetin Çelişkili Doğası
Siyaset, bir anlamda sayısal bir denklem gibi düşünülebilir. Ancak bu denklem, asla basit veya net bir çözüm sunmaz. Güç ilişkileri, toplumsal düzen, ideolojiler ve kurumlar arasındaki etkileşim, her zaman belirsizlikler ve çelişkilerle doludur. Bir toplumda meşruiyet ve katılım, ancak bu çelişkiler üzerinden şekillenir. Bu yazı, 0 ile 1 arasındaki asal sayı arayışının belirsizliğini, siyasal analizde de gözler önüne sermektedir.
Sizin görüşleriniz neler? Gerçekten demokrasinin var olabilmesi için meşruiyetin halkın özgür iradesine dayanması gerektiğini mi düşünüyorsunuz, yoksa iktidarın dayatması da toplumsal düzeni sürdürebilir mi?