Kırık Bijon Muayeneden Geçer Mi? Toplumsal Cinsiyet, Çeşitlilik ve Sosyal Adalet Perspektifinden Bir İnceleme
İstanbul gibi büyük bir şehirde, hayatın her anında toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adaletle ilgili pek çok farklı dinamikle karşılaşıyoruz. Her birimiz sokakta, toplu taşımada, işyerinde veya sosyal hayatın içinde bu dinamikleri gözlemleyebiliriz. “Kırık bijon muayeneden geçer mi?” sorusu, aslında bir araba parçasının durumuna dair teknik bir soru gibi görünse de, farklı grupların toplumsal yaşamda nasıl farklı muamele gördüğünü anlamak için bir metafor olarak kullanılabilir. Bu yazıda, bu soruyu toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından inceleyeceğiz.
Kırık Bijonun Gerçek Anlamı: Toplumsal Cinsiyet Perspektifi
Sokakta her gün gözlemlediğim sahneler, toplumsal cinsiyetin nasıl işlerlik kazandığını gösteriyor. Kadınların, erkeklere göre toplumda genellikle daha fazla yargılandığını ve dışlanma riskiyle karşı karşıya kaldığını biliyoruz. Kırık bijon, toplumsal cinsiyet bağlamında bir kadının ya da LGBTQ+ bireylerin maruz kaldığı bir “kusur” veya “hata” metaforu olabilir. Çoğu zaman toplumsal normlar, kadınları ve farklı cinsiyet kimliklerine sahip bireyleri, belirli rollerin dışında davranmakla suçlar. İstanbul’da toplu taşımada sıkça gördüğüm bir sahne: Kadınlar bir arada yürürken, yanlarında başka bir kadın daha olsa bile, seslerini alçaltarak konuşur ve bazen yalnızca bir erkek müdahale ederse rahatlarlar. Bu, daha fazla ses çıkaran bir kadının toplum tarafından nasıl dışlanacağını ve bastırılacağını gösteren bir örnektir. Bu gibi durumlar, toplumsal cinsiyet normlarının kadının “kırık bijon” gibi görülmesine neden olabileceğini, dolayısıyla toplum tarafından “muayene” edilmeden geçemeyeceğini anlatıyor.
Bir başka örnek, işyerindeki kadınların bazen işlerini yapmak için fazladan bir çaba sarf etmeleri gerektiği bir durumdur. Erkek meslektaşlarının daha kolay bir şekilde kabul gördüğü bir ortamda, kadınlar sürekli olarak kendi yeteneklerini kanıtlamak zorunda kalıyor. Kırık bijon burada da devreye girer; bir kadının başarısı ve yeterliliği, genellikle yanlış anlaşılmalar ve önyargılarla sınanır. Bir kadının mükemmel iş çıkarabilmesi bile bazen “doğal” veya “beklenenden” çok iyi bulunmaz. Bu nedenle, toplumsal cinsiyetin etkisiyle, bir kadının kırık bijonunun muayeneden geçmesi daha zor hale gelir.
Çeşitlilik: Farklı Kimliklerin Yaşadığı Zorluklar
Çeşitlilik, sadece toplumsal cinsiyetle sınırlı değil. İstanbul gibi metropoller, etnik köken, sınıf, cinsel yönelim ve engellilik durumu gibi pek çok farklı kimlik ve gruptan insanın bir arada yaşadığı yerler. Kırık bijon metaforu, bu çeşitlilik içinde de kendisini gösteriyor. Özellikle toplu taşımalarda, engelli bireylerin karşılaştığı zorluklar, bu çeşitliliği en çarpıcı şekilde ortaya koyuyor. Engelli bireyler, hem fiziksel engellerle hem de toplumsal önyargılarla mücadele etmek zorunda kalıyor. Onlar, sıklıkla diğer bireyler gibi “muayene” edilmeden geçemiyorlar. Bir engelli bireyin toplu taşıma araçlarında karşılaştığı zorluklar, kırık bir bijonun çalışmaya devam etme çabasına benzetilebilir: Sistem, çoğunlukla onları dışlayarak, geçiş hakkı tanımıyor.
Bir diğer önemli nokta, etnik köken farklılıkları. İstanbul’da bir Arap ya da Kürt kökenli bir birey, zaman zaman kendisini yabancı, dışlanmış hissedebilir. Toplumun bazı kesimleri, farklı etnik kökenden gelen insanları “kırık bijon” olarak görebilir, onları uyumsuz ya da topluma hizmet etmeyen bir unsur olarak değerlendirebilir. Oysa ki, toplumun daha çeşitli ve kapsayıcı olması gerektiğini unutmamak gerekir. Çeşitli kimliklerin olduğu bir toplumda, her birey geçerli olmalı ve tüm gruplar toplumsal mülkiyetin bir parçası olarak görülmelidir.
Sosyal Adalet: Herkesin Fırsata Eşit Erişimi
Sosyal adalet, bu kırık bijon metaforunun belki de en önemli boyutunu oluşturuyor. Kırık bijon muayeneden geçer mi sorusu, aslında toplumun adalet anlayışının bir yansımasıdır. Her bireye eşit fırsatlar sunmak ve toplumsal eşitsizlikleri ortadan kaldırmak, sosyal adaletin temel ilkesidir. Ancak İstanbul’da, bazen yoksul bireyler, düşük gelirli mahallelerde yaşayanlar veya diğer dezavantajlı gruplar, bu eşit fırsatlardan faydalanamayabiliyorlar. Okulda ya da iş yerinde adil olmayan fırsatlar, bu bireylerin “kırık bijon” gibi görülmesine neden oluyor. Bir bireyin ekonomik durumu, fiziksel koşulları ya da eğitim seviyesi, onun hayata geçişinde önemli engeller oluşturabiliyor.
Sosyal adalet anlayışı, tüm bireylerin insan haklarına saygı gösterilmesini ve eşitlikçi bir yaşam sürmelerini sağlamayı hedefler. Ancak ne yazık ki, sokakta, işyerinde ve toplu taşımada sıkça gördüğümüz gibi, bazı gruplar hala bu eşitlikten mahrum kalıyor.
Sonuç: Kırık Bijonun Toplumsal Yansıması
Kırık bijon, aslında toplumun önemli kesimlerinin nasıl muamele gördüğünün bir yansımasıdır. Toplumsal cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet perspektifinden bakıldığında, bu soru sadece bir mekanik parça sorusu olmanın ötesine geçer. Kadınlar, engelli bireyler, etnik kökeni farklı olanlar ve dezavantajlı gruplar, çoğu zaman toplumsal normlar ve önyargılar nedeniyle “muayeneden geçemeyen” bireyler olarak görülüyorlar. Sokakta, toplu taşımada, işyerinde yaşadığımız gerçeklik, aslında bu muayenenin nasıl yapıldığına dair daha derin bir sorgulama yapmamızı gerektiriyor.
Toplum olarak, her bireyi eşit ve değerli bir şekilde kabul ettiğimizde, kırık bijonların muayeneden geçip geçmediğini tartışmak yerine, bu muayenenin neden yapıldığı ve nasıl daha adil bir hale getirilebileceğini sorgulamamız gerekecek.